KRİTİK ALTYAPILARA YENİ SALDIRI EMRİ YOLDA

Fox News'a konuşan Trump gece gerçekleştirilen dört saatlik saldırı dalgasının ardından yeni saldırı emirleri verebileceğinin sinyalini verdi. İran'ın enerji santralleri ve köprülerinin hedef alınabileceğini söyleyen Trump, “Tahran'ın anlaşma yapması çok uzun sürdü. Yeni saldırı emri vermeye yakınım." dedi.

“İRAN ORDUSU KAOS İÇİNDE”

İran ordusunun "tam bir kaos içinde olduğunu" savunan Trump, ülkenin deniz ve hava kuvvetlerinin büyük ölçüde ortadan kalktığını ve İran'ın "tamamen yenildiğini" ileri sürdü. Trump paylaşımında, "İran sadece konuşuyor, harekete geçmiyor. Ortadoğu'nun zorbası öldü." ifadelerine de yer verdi.

SAHADA SON DURUM NE?

Hürmüz Boğazı üzerinde devriye görevi yapan bir ABD Apache helikopterinin düşürülmesinin ardından ABD ile İran arasında gerilim yeniden tırmandı. Washington, olaya misilleme olarak Hürmüz yakınlarındaki İran hava savunma sistemleri, radar tesisleri ve yer kontrol istasyonlarına yaklaşık dört saat süren saldırılar düzenlediğini açıkladı. İran ise saldırılara karşılık olarak ABD'nin bölgedeki üslerini hedef aldığını duyurdu. Devrim Muhafızları, Bahreyn'deki ABD 5. Filosu ile Ürdün'deki Muvaffak Salti Hava Üssü dahil 21 hedefin vurulduğunu öne sürdü. Ayrıca İran, Buşehr üzerinde bir ABD MQ-9 Reaper İHA'sının düşürüldüğünü açıkladı.

İRAN GERİ ADIM ATMIYOR

Tahran cephesinden gelen açıklamalar ise geri adım sinyali vermedi. İran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Galibaf ve Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, diplomasiye açık olduklarını ancak gerekirse farklı yollarla da karşılık vereceklerini ifade etti. ABD'nin doğrudan İran hedeflerine yönelik son saldırıları ve İran'ın bölgedeki Amerikan varlığına karşı hamleleriyle taraflar arasındaki askeri gerilim devam ediyor…

İran Devrim Muhafızları Ordusu’nun (DMO) İsrail’in Lübnan’a yönelik "saldırılarının kaynağı" olarak değerlendirilen ve Hayfa kentine yaklaşık 20 kilometre uzaklıkta bulunan Ramat David Hava Üssü’nü hedef alması, İsrail’den misilleme endişesine yol açtı. İran basını, Tahran’daki İmam Humeyni Uluslararası Havalimanı’nın güvenlik gerekçesiyle geçici olarak uçuşlara kapatıldığını duyurdu. Hava trafiğinin ikinci bir duyuruya kadar askıya alındığı aktarıldı.

İran’ın resmi haber ajansı Tasnim Haber Ajansı’nın 1 Haziran tarihli haberinde, kararın Lübnan’daki gelişmeler ve İsrail’in hava saldırılarıyla bağlantılı olduğu aktarıldı.

LÜBNAN VE İSRAİL GERİLİMİ ETKİLİ OLDU

Haberde, İsrail’in Lübnan’daki saldırılarının sürmesi ve ateşkes sürecine ilişkin şartların müzakere sürecini doğrudan etkilediği belirtildi.

Açıklamada şu ifadeler kullanıldı: İsrail’in Lübnan’daki eylemlerinin sürmesi ve Lübnan’ın ateşkesin ön koşulları arasında yer alması nedeniyle İran müzakere grubu arabulucu vasıtasıyla yürütülen temasları sonlandırıyor. Kararın, İran ile ABD arasında sürdürülen dolaylı diplomatik temasları kapsadığı ifade edildi.

ALTIN DÜŞERKEN PETROL YÜKSELDİ

Jeopolitik gelişmelerin etkisiyle emtia piyasalarında sert fiyat hareketleri görüldü. Spot altın fiyatı saat 16.20 itibarıyla yüzde 1,5 düşüşle 4 bin 467 dolar seviyesine geriledi. Gram altın ise yüzde 1,4 değer kaybederek 6 bin 594 TL seviyesinde işlem gördü. Enerji piyasalarında ise yükseliş dikkat çekti. Brent petrolün varil fiyatı yüzde 5’in üzerinde artarak 95,45 dolar seviyesine çıktı.

Fiyatlardaki yükselişte, İran'ın, İsrail'in Lübnan'a yönelik saldırılarının devam etmesi nedeniyle arabulucular üzerinden ABD ile gerçekleştirdiği mesaj alışverişini durdurduğuna ilişkin haber akışı etkili oldu. İran'ın yarı resmi Tesnim Haber Ajansının haberinde, İran'ın görüşmelerin tekrar başlaması için İsrail'in Lübnan'a saldırılarını durdurmasını ve işgal ettiği bölgelerden çekilmesini şart koştuğu ifade edildi. İran'ın ayrıca Hürmüz Boğazı'nı tamamen kapatmayı ve Babülmendep Boğazı da dahil olmak üzere diğer cephelerin aktif hale getirilmesini gündeme aldığı belirtildi.

Toplantı, Dünya Sağlık Örgütü'nün salgını “uluslararası halk sağlığı acil durumu” ilan etmesinden iki gün sonra düzenleniyor.

"UZUN SÜRECEK" UYARISI

DSÖ’nün Demokratik Kongo Cumhuriyeti temsilcisi Anne Ancia, Ebola salgınının uzun sürebileceği uyarısında bulundu. Ancia, Cenevre’de gazetecilere yaptığı açıklamada, “Bu salgının iki ay içinde sona ereceğini düşünmüyorum.” dedi. Ancia, bölgede daha önce yaşanan bir Ebola salgınının iki yıl sürdüğünü hatırlatarak mevcut salgının da uzun süre devam edebileceğine dikkat çekti.

CAN KAYBI 131'E YÜKSELDİ

Demokratik Kongo Cumhuriyeti Sağlık Bakanı Samuel Roger Kamba, salgında tahmini can kaybının 131’e yükseldiğini açıkladı. Yetkililer, ülkedeki toplam şüpheli vaka sayısının ise 513’e ulaştığını bildirdi. Açıklanan bir önceki resmi verilere göre salgında 350 şüpheli vaka ve 91 ölüm kaydedilmişti. Vaka sayısı artmaya devam ediyor.

SALGININ NEDENİ NADİR GÖRÜLEN "BUNDİBOGYO" TÜRÜ

Mevcut salgının, “Bundibugyo” adı verilen nadir bir Ebola türünden kaynaklandığı belirtildi. Virüs ilk kez 2007-2008 yıllarında Uganda’nın Bundibugyo bölgesindeki salgında tespit edilmişti. Aynı tür 2012 yılında Demokratik Kongo Cumhuriyeti’nde yeniden görülmüştü. Uzmanlara göre Bundibugyo türü, enfekte kişilerin yüzde 30 ila 40’ını öldürüyor. Bu oran, ölüm oranı yüzde 90’a kadar çıkabilen daha yaygın “Zaire” türüne göre daha düşük kabul ediliyor.

BELİRTİLER GRİP GİBİ BAŞLIYOR

DSÖ’ye göre Ebola virüsleri başlangıçta ateş, halsizlik, kas ağrısı, baş ağrısı ve boğaz ağrısı gibi grip benzeri belirtilerle ortaya çıkıyor. Daha sonra kusma, ishal, iç ve dış kanama ile çoklu organ yetmezliği gelişebiliyor. Virüs, enfekte insan veya hayvanların vücut sıvılarıyla doğrudan temas yoluyla bulaşıyor. Sağlık çalışanlarının bu nedenle yüksek risk altında olduğu belirtiliyor. Mevcut salgında Demokratik Kongo Cumhuriyeti’nde görev yapan bir ABD’li doktorun da enfekte olduğu açıklandı.

ONAYLI AŞI VE TEDAVİ YOK

Uzmanlar, Bundibugyo türüne karşı onaylanmış bir aşı veya ilaç bulunmadığını belirtiyor. Ancak bazı deneysel tedavilerin umut verdiği ifade ediliyor. Bunlar arasında Ervebo aşısı ile çeşitli deneysel antiviral ilaçlar yer alıyor. Çin’de geliştirilen bir mRNA aşısının da fare deneylerinde olumlu sonuç verdiği ancak henüz primatlar üzerinde test edilmediği kaydedildi.

YANLIŞ TESTLER NEDENİYLE ZAMAN KAYBEDİLDİ

Uzmanlar, salgının ilk aşamasında yapılan testlerin yanlış Ebola türünü hedef alması nedeniyle enfeksiyonların tespit edilemediğini söyledi. Georgetown University Küresel Sağlık Politikaları Merkezi Direktörü Matthew Kavanagh, “İlk testler yanlış Ebola türünü aradığı için yanlış negatif sonuçlar aldık ve haftalar kaybettik.” dedi. Kavanagh, alarm verilene kadar virüsün geniş güzergahlar boyunca yayıldığını ve sınırları geçtiğini belirtti. Yetkililer, test kapasitesinin “çok sınırlı” olduğunu belirterek saatte yalnızca altı test yapılabildiğini söylüyor.

DSÖ'DEN HIZLI MÜDAHALE ÇAĞRISI

Uzmanlar, salgının kontrol altına alınabilmesi için hızlı vaka tespiti, izolasyon, temaslı takibi, güvenli defin işlemleri ve toplum bilgilendirmesinin kritik önem taşıdığına dikkat çekiyor. Uzmanlar, bu önlemlerin 2014-2016 Batı Afrika Ebola salgınının kontrol altına alınmasında belirleyici olduğunu söylüyor.

Uzmanlar, görüntülerdeki gri ve beyaz tabakanın büyük ölçüde petrol sızıntısıyla uyumlu olduğunu belirtti. Avrupa Birliği’nin Copernicus programına bağlı Sentinel-1, Sentinel-2 ve Sentinel-3 uydularının 6-8 Mayıs tarihleri arasında çektiği görüntülerde, Hark Adası’nın batısındaki deniz yüzeyinde geniş bir tabaka dikkat çekti.

“PETROL SIZINTISIYLA UYUMLU”

Çatışma ve Çevre Gözlemevi araştırmacısı Leon Moreland, görüntülerdeki tabakanın “görsel olarak petrol sızıntısıyla tutarlı” olduğunu belirterek, yaklaşık 45 kilometrekarelik bir alanı kapladığını söyledi. İklim ve emtia alanında çalışan danışmanlık şirketi Data Desk’in kurucularından Louis Goddard da görüntülerin büyük ihtimalle petrol sızıntısını gösterdiğini ifade etti. Goddard, bunun ABD-İsrail ile İran arasında yaklaşık 70 gündür süren savaşın başlamasından bu yana görülen en büyük petrol sızıntılarından biri olabileceğini belirtti.

NEDENİ HENÜZ BİLİNMİYOR

Sızıntının nedeni ve tam çıkış noktası henüz belirlenemedi. Moreland, 8 Mayıs tarihli görüntülerde yeni bir aktif sızıntı işaretine rastlanmadığını söyledi. ABD ordusu ve İran’ın Cenevre’deki Birleşmiş Milletler misyonu ise görüntülerle ilgili henüz açıklama yapmadı.

İRAN PETROLÜNÜN KALBİ

Yaklaşık 8 kilometre uzunluğundaki Hark Adası, İran’ın petrol ihracatının yaklaşık yüzde 90’ının gerçekleştirildiği stratejik merkez olarak biliniyor. İran petrolünün büyük bölümü buradan Çin’e gönderiliyor. ABD güçleri, savaşın ilk dönemlerinde Hark Adası çevresindeki bazı askeri hedefleri vurduklarını açıklamıştı.

KÖRFEZ’DE GERİLİM SÜRÜYOR

ABD donanması, İran tankerlerinin giriş çıkışını engellemek amacıyla İran limanlarına abluka uygularken, Körfez’de ABD ve İran güçleri arasında zaman zaman çatışmalar yaşanıyor.

Bölgedeki gerilim nedeniyle yüzlerce geminin Körfez’de mahsur kaldığı belirtilirken, savaşın küresel petrol ve sıvılaştırılmış doğal gaz tedarikinde son yılların en büyük aksaklıklarından birine yol açtığı ifade ediliyor.

İran yetkilileri tarafından yapılan açıklamada, saldırıların başladığı günden bu yana can kaybının giderek arttığı belirtildi. İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan’ın yardımcısı ve İran Şehitler ve Gaziler Vakfı Başkanı Ahmed Musevi, hayatını kaybedenlerin sayısının 3 bin 468’e yükseldiğini duyurdu.

Öte yandan Muhammed Rıza Zaferkendi, saldırılarda yaklaşık 34 bin kişinin yaralandığını açıkladı. Sağlık altyapısının da ciddi zarar gördüğünü belirten Zaferkendi, 10’dan fazla sağlık merkezi ile 51 hastane ve tedavi merkezinin hedef alındığını ifade etti.

Yetkililer, sağlık hizmetlerinde aksama yaşanmaması için çalışmaların sürdüğünü vurgularken, ilaç ve tıbbi ekipman tedarikinin alternatif yollarla devam ettiğini bildirdi. İran hükümeti, mevcut şartlara rağmen sağlık sisteminin ayakta tutulması için tüm imkanların seferber edildiğini açıkladı.

ABD Başkanı Donald Trump, Pakistan’ın başkenti İslamabad’da Pakistan’ın aracılığıyla İran-ABD arasında gerçekleştirilen müzakerelere ilişkin ilgi çekici açıklamalarda bulundu. Trump sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada, dün başlayan ve yaklaşık 21 saat süren yoğun temaslara ilişkin, "İşte bu, müzakereler iyi geçti ve birçok başlıkta mutabık kalındı ama en önemli konu olan 'nükleer' hakkında anlaşma sağlanamadı" dedi.

Trump, ABD’nin daha önceden de belirttiği İran’ın uranyum zenginleştirmesine yönelik kırmızı çizgisi doğrultusundaki tutumunu koruyarak, "An itibarıyla geçerli olmak üzere ABD Donanması, Hürmüz Boğazı'na girmeye veya çıkmaya çalışan tüm gemileri abluka altına alma sürecini başlatacaktır. Bir noktada herkesin girmesine ve çıkmasına izin verilecek bir duruma ulaşacağız" ifadelerini kullandı.

Trump, İran’ın Hürmüz Boğazı’na mayın döşediğine ilişkin ifadelere değinerek, "Bu dünya çapında bir şantajdır ve özellikle ABD başta olmak üzere ülke liderleri asla şantajla susturulmayacaktır" dedi.

"İran'a geçiş ücreti ödeyen gemiler tespit edilecek"

ABD Donanması'na, İran'a Hürmüz Boğazı'ndan geçiş için ücret ödeyen uluslararası sulardaki her geminin tespit edilmesi ve engellenmesi talimatı verdiğini söyleyen Trump, "Yasa dışı geçiş ücreti ödeyen hiç kimse açık denizlerde güvende olmayacak. Ayrıca İranlıların boğazlara döşediği mayınları imha etmeye başlayacağız" ifadesini kullandı.

"Bize ateş eden İranlılar havaya uçurulacak"

Trump, İran’ın bu duruma herhangi bir müdahalede bulunması durumunda çok sert bir karşılık alacağını belirterek, "Bize veya barışçıl gemilere ateş eden herhangi bir İranlı havaya uçurulacaktır" dedi. ABD Başkanı, "İran, ülkeyi harabeye döndürmüş olan bu durumu nasıl sonlandıracağını herkesten daha iyi biliyor. Donanmaları imha edildi, Hava Kuvvetleri ortadan kaldırıldı, uçaksavar ve radar sistemleri işe yaramaz hale geldi" şeklinde konuştu.

ABD-İsrail saldırılarında hayatını kaybeden İran eski dini lideri Ali Hamaney ve diğer yetkililere değinen Trump, "Liderlerinin büyük bir kısmı, nükleer emelleri yüzünden öldü" ifadelerini kullandı.

"Ordumuz uygun bir zamanda İran'dan geriye kalan ne varsa tamamını ortadan kaldıracak"

Trump, "Abluka yakında başlayacak. Diğer ülkeler de bu ablukaya dahil olacak. İran'ın bu yasadışı şantaj eyleminden kar elde etmesine izin verilmeyecek. Para istiyorlar ve daha da önemlisi nükleer silah istiyorlar. Ayrıca, silahımız yüklü ve ateşlemeye hazır. Ordumuz uygun bir zamanda İran'dan geriye kalan ne varsa tamamını ortadan kaldıracak" açıklamasını yaptı.

Trump açıklamasının devamında, "İran, Hürmüz Boğazı'nı açma sözü vermişti ve bunu kasıtlı olarak yerine getirmedi. Bu durum, dünyanın dört bir yanındaki birçok insan ve ülke için endişe, karmaşa ve acıya neden oldu. Donanmalarının tamamını ve ‘mayın döşeme gemilerinin’ büyük bir kısmı tamamen imha edilmiş olmasına rağmen, suya mayın döşediklerini söylüyorlar. Bunu yapmış olabilirler, ancak hangi gemi sahibi bu riski almak ister ki" dedi.

ABD Başkanı, "İran'ın ve ‘liderlerinin’ kalan kısmının itibarına büyük bir leke ve kalıcı zarar verildi, ancak biz bunların hepsini aştık. Söz verdikleri gibi, bu uluslararası su yolunu bir şekilde açma sürecine başlamaları iyi olur. Her yasayı ihlal ediyorlar" diye konuştu.

"Üzerinde anlaşılan noktalar, nükleer gücün tahmin edilemez insanların eline geçmesine izin vermekle kıyaslandığında önemsiz kalıyor"

"Pakistan'dan Genelkurmay Başkanı Asim Munir ve Başbakan Şahbaz Şerif'in nazik ve son derece yetkin liderliğinde İslamabad'da gerçekleşen toplantı hakkında ABD Başkan Yardımcısı James David Vance, Orta Doğu Özel Temsilcisi Steve Witkoff ve Jared Kushner tarafından tam olarak bilgilendirildim" diyen Trump, Başbakan Şerif ve Genelkurmay Başkanı Munir’e yönelik, "Onlar çok olağanüstü insanlar ve Hindistan'la yaşanabilecek korkunç bir savaşta 30 ila 50 milyon kişinin ölümüne engel olduğum için sürekli bana teşekkür ediyorlar. Bunu duymaktan her zaman memnuniyet duyuyorum" dedi.

ABD Başkanı temaslara ilişkin, "Çok detaylı bilgi verebilir ve elde edilen birçok şeyden bahsedebilirim, ancak önemli olan tek bir şey var: İran nükleer emellerinden vazgeçmeye istekli değil. Birçok açıdan, üzerinde anlaşılan noktalar, askeri operasyonlarımızı sonuna kadar sürdürmemizden daha iyi, ancak tüm bu noktalar, nükleer gücün bu kadar istikrarsız, zor ve tahmin edilemez insanların eline geçmesine izin vermekle kıyaslandığında önemsiz kalıyor" ifadelerine yer verdi.

Trump, açıklamasını şöyle sonlandırdı:

"Zaman geçtikçe, üç temsilcim de gayet normal bir şekilde, İran temsilcileri (İran Meclis Başkanı) Muhammed Bakır Galibaf, (Dışişleri Bakanı) Abbas Arakçi ve (İran Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi Genel Sekreter Yardımcısı) Ali Bakıri’ye karşı çok dostane ve saygılı davrandı. Ancak bu önemli değil çünkü en önemli konuda çok kararlıydılar ve her zaman söylediğim gibi, en başından beri ve yıllar önce de belirttiğim gibi, İran asla nükleer silaha sahip olmayacak."

Bu kapsamda planlama ve icra süreçlerinin hızlandırıldığı, tüm birliklerde hazırlık seviyesinin yükseltildiği, müdahale sürelerinin kısaltıldığı ve operasyonel açıkların kapatıldığı ifade edildi.

'HEDEF BANKASI' GENİŞLETİLİYOR

İsrail istihbaratının da eş zamanlı olarak İran içindeki 'hedef bankasını hızla güncellediği' belirtildi. Özellikle füze sistemleri, fırlatma rampaları ve bu kapasiteyi destekleyen altyapıların öncelikli hedefler arasında yer aldığı kaydedildi.

Gazeteye göre bu yoğun güncelleme süreci, siyasi karar alınması halinde ordunun uzun hazırlık sürelerine ihtiyaç duymadan hızlı ve nokta atışı operasyonlar gerçekleştirebilmesini amaçlıyor.

İsrail Hava Kuvvetleri’nin, operasyon birimleriyle birlikte uzun menzil, yüksek hassasiyet ve süreklilik unsurlarını birleştiren kapsamlı saldırı planları üzerinde çalıştığı belirtildi. Bu planların, İran topraklarının derinliklerinde karmaşık ve çok katmanlı operasyonların yürütülmesine imkân tanıyacağı ifade edildi.

'İLK DARBE' SENARYOLARI MASADA

Hazırlıkların, olası bir çatışmanın başlangıç senaryolarını da kapsadığı; ilk darbenin nasıl gerçekleştirileceği ve planlama aşamasından icraya hızlı geçiş için gerekli adımların çalışıldığı aktarıldı. Son olarak, ABD Başkan Yardımcısı J.D. Vance ile İran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf’ın başını çektiği heyetler arasında Pakistan’da yapılan barış görüşmeleri sonuçsuz kalmıştı. Bu görüşmeler, Şubat ayı sonunda ABD ve İsrail’in İran’a yönelik başlattığı savaşın ardından ilan edilen iki haftalık ateşkes süreciyle eşzamanlı yürütülmüştü.

ABD Başkan Yardımcısı James David Vance, İran ile müzakere öncesi Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif ile bir araya geldi.
ABD ve İran heyetleri, müzakere öncesinde ev sahibi Pakistan Başkabanı Şahbaz Şerif ile ayrı ayrı görüşme gerçekleştiriyor. ABD Başkan Yardımcısı James David Vance, İran heyetinin ardından Başbakan Şerif ile görüştü. Görüşmede ABD Başkanı Donald Trump'ın Orta Doğu Özel Temsilcisi Steve Witkoff ve damadı Jared Kushner da yer aldı. Başbakan Şerif, ABD ve İran heyetlerinin yapıcı bir şekilde görüşmeye olan bağlılığını övdü ve görüşmelerin "bölgede kalıcı barışa doğru basamak" görevi görmesini umduğunu ifade etti. Şerif, Pakistan'ın bölgede sürdürülebilir barışa doğru ilerleme kaydedilmesi için her iki tarafa da kolaylaştırıcılık yapmaya devam etmeyi sabırsızlıkla beklediğini yineledi.

Müzakerelerin Türkiye saati ile 14.30'da başlaması bekleniyor
Pakistan medyası, İslamabad yönetiminin, ABD ve İran'ın Pakistan'ın da katılımıyla doğrudan müzakereler yapmasını sağlamak için en üst düzeyde yoğun çaba sarf ettiğini aktardı. Pakistan yönetiminin planı, müzakerelerin ABD ve İran heyet başkanının el sıkışmasıyla veya aralarında bir Pakistanlı yetkilinin yer almaya başlaması yönünde. Müzakerelerin Türkiye saati ile 14.30'da başlaması ve geç saatlere kadar devam etmesi planlanıyor. İki tarafın doğrudan müzakereyi kabul etmemesi durumunda görüşmeler dolaylı olarak yapılacak.
Pakistan'a 70'ten fazla üyeden oluşan bir heyet gönderen İran, İslamabad görüşmelerinin ilerleyebilmesi için mevcut ateşkesin Lübnan'ı da kapsamasını ve dondurulan varlıklarının serbest bırakılmasını şart koştu. Şu ana kadar bu taleplerin hiçbiri gerçekleşmedi.
ABD tarafında ise Trump, iki haftalık ateşkesin şartı olarak Hürmüz Boğazı'nın açılmasını talep etmişti.

Güvenlik önlemlerini dün arttırmaya başlayan Pakistanlı yetkililer, konteynerler ve dikenli teller yerleştirerek Eski Havaalanı Yolu'nu ve Nur Khan Hava Üssü'ne giden tüm yolları kapattı.

ABD-İRAN SAVAŞI

ABD ve İsrail, 28 Şubat'ta İran'a ülkenin askeri ve nükleer altyapısını hedef alan saldırılarına başlamış ve bu saldırılarda İran'ın dini lideri Ali Hamaney öldürülmüştü. Tahran yönetimi, İran tarafından en az 3 binden fazla kişinin hayatını kaybettiği saldırılara küresel petrol ve doğalgazın yaklaşık 5'te birinin geçtiği Hürmüz Boğazı'nı fiilen kapatarak karşılık vermişti. İran'ın bu kararı da enerji fiyatlarının fırlamasına ve dünya çapında ticaretin aksamasına neden olmuştu.

ABD ve İran, 8 Nisan'da Pakistan'ın arabuluculuğuyla 2 haftalık bir ateşkes konusunda anlaşmıştı. Ateşkesin 22 Nisan'da sona ermesi bekleniyor.

MASADA NELER VAR?

İran tarafından 1947'deki bağımsızlığı ilk tanınan Pakistan'ın ABD-İran ateşkesinde rolü büyük. Bu nedenle taraflar görüşmelerin İslamabad'da yapılmasında mutabık kaldı. Görüşmelerde, İran'ın zenginleştirilmiş uranyumu ve Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılmasına odaklanan Washington'ın 15 maddelik teklifinin yanı sıra İran'ın boğazın kontrolünü, boğazdan geçen gemiler için geçiş ücreti, tüm bölgesel askeri operasyonların sona erdirilmesi ve tüm yaptırımların kaldırılmasını talep eden 10 maddelik planın ele alınması bekleniyor.

Görüşmelerin önemli noktalarından biri de Lübnan. İsrail, ateşkes yürürlüğe girdikten sonra Hizbullah'ı hedef alan saldırılarına devam etmesi müzakerelerin yapılıp yapılmayacağı noktasında etkili oldu. İran'ın ateşkesin Lübnan'ı da kapsamasına yönelik ısrarı ve Lübnan'da ateşkes sağlanmadığı sürece görüşmelere katılmayacağını açıklamaları dikkate alındığında yarın yapılacak görüşmelerde masadaki konulardan biri de Lübnan olacak.

MÜZAKERECİLER KİMLER?

İran heyetine Meclis Başkanı Muhammed Bakır Galibaf'ın başkanlık etmesi, Galibaf'a da İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi'nin eşlik etmesi bekleniyor. ABD'yi ise ABD Başkan Yardımcısı James David Vance'in temsil etmesi öngörülüyor. Vance dışında ise ABD heyetine ABD'nin Orta Doğu Özel Temsilcisi Steve Witkoff ve Trump'ın damadı Jared Kushner da katılacak.

Ateşkesin temelinde İran’ın stratejik boğazları açık tutmayı kabul etmesi ve ABD ile müttefiklerinin saldırıları durdurmasının yer aldığını belirten Vance, mevcut sürecin hassas bir dengede ilerlediğini vurguladı.

ABD’nin askeri ve ekonomik gücüne dikkat çeken Vance, gerektiğinde bu araçların yeniden devreye sokulabileceğini ifade etti. “Başkan bize bu araçları kullanmamamızı ve müzakereyi tercih etmemizi söyledi. Ancak süreç sekteye uğrarsa farklı adımlar atılabilir” diye konuştu. Öte yandan Vance, İran tarafında ateşkese ilişkin çelişkili açıklamalar yapıldığını öne sürerek, bu durumun sürecin kırılganlığını artırdığını dile getirdi. Van’a sınır komşusu olması nedeniyle bölgeyi doğrudan ilgilendiren gelişmeler, hem güvenlik hem de ekonomik açıdan yakından izlenmeye devam ediyor.

Reuters Haber Ajansı’nın aktardığı bilgilere göre İran ve ABD’ye, Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılmasını sağlayabilecek bir ateşkes anlaşması taslağı sunuldu. Haberde, Pakistan tarafından hazırlanan taslağın gece boyunca her iki tarafa iletildiği ve ateşkesin ardından daha kapsamlı bir anlaşmaya zemin hazırlayacak iki aşamalı bir plan içerdiği belirtildi. Adı açıklanmayan bir kaynağa dayandırılan haberde, ilk mutabakatın Pakistan üzerinden elektronik ortamda tamamlanacak bir mutabakat zaptı şeklinde hazırlanacağı ifade edildi. Kaynağın, “Bugün tüm unsurların üzerinde anlaşmaya varılması gerekiyor” sözlerine de yer verildi.

Haberde Pakistan Genelkurmay Başkanı Mareşal Asim Munir’in gece boyunca ABD Başkan Yardımcısı James David Vance, ABD’nin Orta Doğu Özel Temsilcisi Steve Witkoff ve İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi ile temas halinde olduğu aktarıldı. Ateşkesin kabul edilmesi halinde anlaşmanın derhal yürürlüğe girmesi, Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılması ve daha kapsamlı bir anlaşma için 15-20 günlük bir müzakere sürecinin başlatılması planlanıyor. Geçici olarak “İslamabad Anlaşması” olarak adlandırılan girişimin boğaz için bölgesel bir çerçeve oluşturacağı ve yüz yüze görüşmelerin İslamabad’da yapılacağı da iddialar arasında yer aldı.

Öte yandan haberde, olası anlaşmanın yaptırımların hafifletilmesi ve dondurulmuş varlıkların serbest bırakılması karşılığında İran’ın nükleer silah çalışmalarına son vereceğine dair taahhütler içerebileceği kaydedildi. Ancak konuya ilişkin olarak ABD ve İranlı yetkililerden henüz resmi bir açıklama yapılmadı.

ABD Başkanı'nın yanı sıra, İngiltere Başbakanı Keir Starmer'ın ve Avustralya Başbakanı Anthony Albanese'in de bugün birer ulusa sesleniş konuşması yapmaları bekleniyor.

Trump, Oval Ofis'te gazetecilere savaşın ne zaman sona ereceğine dair "iki hafta, belki üç hafta" içinde biteceğini beklediğini söyledi. Trump ayrıca, İran'ın yeniden inşasının 15-20 yıl süreceğini ve donanması ve ordusunun kalmadığını söyledi.

ABD'nin Hürmüz Boğazı ile hiçbir işinin olmadığını ve boğazdan geçecek petrole ihtiyacı olan ülkelerin bu konuda adım atması gerektiğini savunan Trump, "Çok yakında İran’dan ayrılacağız. Fransa ya da başka bir ülke petrol ya da doğal gaz almak isterse, Hürmüz Boğazı’ndan geçip oraya doğru gidecekler ve kendi başlarının çaresine bakabilecekler. Bizim bununla bir ilgimiz yok." dedi.

İRAN: ATEŞKES DEĞİL SAVAŞIN TAMAMEN SONA ERMESİNİ İSTİYORUZ

İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, İran'ın ateşkes değil, bölgedeki savaşın tamamen sona ermesini istediğini belirterek, herhangi bir çözümün gelecekteki saldırılara karşı güvenceler ve zararların tazmini içermesi gerektiğini söyledi. Arakçi, ABD ile temasların müzakere anlamına gelmediğini, doğrudan veya bölgesel aracılar aracılığıyla mesaj alışverişinden ibaret olduğunu söyledi.

İSRAİL İRAN'I, İRAN İSRAİL'İ VURDU

İsrail ordusu, İran'dan İsrail'e doğru fırlatılan füzeler tespit edildiğini açıkladı. İran'ın füze saldırılarında İsrail'de en az 14 kişinin yaralandığı ifade edildi.

Güney Lübnan'da bir karadan havaya füzenin bir İsrail askeri insansız hava aracını düşürdüğü de belirtildi. İsrail, Yemen'den de İsrail'e doğru bir füze fırlatıldığını tespit ettiğini ve hava savunma sistemlerinin tehdidi önlemek için çalıştığını söyledi. İran destekli Husiler bu füze saldırısını ise üstlenmedi.

BAE'DEN ABD'YE İŞGAL ÇAĞRISI

Katar'ın Ras Laffan limanının 17 deniz mili kuzeyinde bir geminin iki füze ile vurulduğunu, birinin patlamadığı açıklandı.

Kuveyt, İran insansız hava aracı saldırısının havaalanı yakıt depolarında yangına sebebiyet verdiğini duyurdu. Kuveyt devlet haber ajansı KUNA, İran'ın Kuveyt'in uluslararası havaalanındaki yakıt depolarını hedef alan bir insansız hava aracı saldırısının büyük bir yangına neden olduğunu ancak can kaybına yol açmadığını bildirdi.

Körfezde Birleşik Arap Emirlikleri, ABD'nin Hürmüz'deki adaları işgal etmesi gerektiğini söyledi. Birleşik Arap Emirlikleri, ABD'ye Hürmüz Boğazı'nı zorla açması konusunda yardım etmeye hazırlandığı ifade edilirken, bu tür bir eylemi yetkilendirecek bir BM Güvenlik Konseyi kararı için lobi faaliyeti yürüttüğü öne sürüldü.

İsrail yönetimi, 26 Mart’ta Tengsiri'nin hava saldırısında öldürüldüğünü açıklamıştı. İranlı yetkililer ise birkaç gün süren sessizliğin ardından komutanın yaşamını yitirdiğini doğruladı.

Yapılan açıklamada, Tengsiri’nin liman kenti Bender Abbas çevresinde düzenlenen saldırıda ağır yaralandığı ve kaldırıldığı noktada hayatını kaybettiği belirtildi.

Ali Rıza Tengsiri, İran Devrim Muhafızları Deniz Kuvvetleri’nin en kritik isimlerinden biri olarak biliniyordu. Tengsiri’nin özellikle Hürmüz Boğazı'ndaki askeri faaliyetler ve deniz güvenliği stratejilerinde önemli rol oynadığı ifade ediliyor.

Üst düzey komutanın öldürülmesi, İran-ABD-İsrail hattında tansiyonun daha da yükselmesine neden olurken, bölgede yeni misilleme ihtimali de gündeme geldi.

Bölgedeki güvenlik kaynaklarının aktardığı bilgilere göre, özellikle Erbil çevresinde art arda düzenlenen dron ve roket saldırılarının bazıları Barzani’nin ofisi ve karargâhının bulunduğu bölgelere yakın noktalarda gerçekleşti. Saldırıların kısa aralıklarla tekrarlanması, hedef alınan noktalar arasında Barzani’nin karargâhının da bulunduğu iddialarını güçlendirdi.

Uluslararası güvenlik analizlerine göre, ABD-İsrail ile İran arasında tırmanan gerilimin ardından bölgede dron ve füze saldırılarının arttığı, bu süreçte birçok kritik nokta gibi Barzani’ye yakın bölgelerin de hedef alındığı bildirildi. Sadece birkaç gün içinde farklı noktalara art arda saldırılar düzenlendiği, bazı saldırıların ise kısa süreli aralıklarla gerçekleştiği ifade edildi.

Saldırılar sonrası Mesut Barzani tarafından yapılan değerlendirmede, yaşanan gelişmelerin ciddi bir güvenlik riski oluşturduğu vurgulanırken, yasa dışı silahlı gruplara karşı önlem alınması çağrısında bulunuldu. Ayrıca saldırıların tekrarlanmasının bölgedeki istikrarı tehdit ettiği belirtildi.

Öte yandan güvenlik kaynakları, saldırıların arkasında İran’a yakın silahlı grupların olabileceği yönünde değerlendirmelerin yapıldığını ancak henüz resmi bir açıklama yapılmadığını bildirdi.

Son günlerde art arda gerçekleşen saldırılar, Mesut Barzani’nin karargâhı çevresinde güvenlik önlemlerinin artırılmasına neden olurken, bölgede gerilimin tırmanabileceği endişesi dile getiriliyor.

ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırıları devam ederken, İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan’dan bölge ülkelerine uyarı niteliğinde bir açıklama geldi. Sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda hiçbir ülkeye gerekçesi olmayan önleyici saldırılar düzenlemediklerini hatırlatan Pezeşkiyan, "Ancak altyapımız veya ekonomik merkezlerimiz hedef alınırsa güçlü bir şekilde karşılık vereceğiz" dedi. Bölge ülkelerine seslenen Pezeşkiyan, "Kalkınma ve güvenlik istiyorsanız, düşmanlarımızın savaşı sizin topraklarınızdan yönetmesine izin vermeyin" uyarısında bulundu.

İran’a yönelik son saldırıların herhangi bir can kaybına yol açıp açmadığına ilişkin resmi açıklama yapılmadı.

Açıklamada, Naeini’nin İslam Devrimi sürecinde 40 yılı aşkın süre görev yaptığı, İran-Irak Savaşı döneminde aktif rol aldığı, "Gerçek Vaad 2, 3 ve 4" operasyonlarında yer aldığı ve "yumuşak savaş" alanındaki yaklaşımlarının kurum içinde yol gösterici olduğu belirtildi. Açıklamada ayrıca, "Mücadeleyi sürdüreceğiz. DMO’nun faaliyetlerinin devam etmesini sağlayacak ve kurumun etkisinin zayıflamasına izin vermeyeceğiz" denildi.

Lübnan Sağlık Bakanlığı, İsrail’in 2 Mart’tan bu yana düzenlediği hava saldırılarına ilişkin güncel verileri paylaştı. Yapılan açıklamaya göre saldırılarda hayatını kaybedenlerin sayısı 1001’e, yaralananların sayısı ise 2 bin 584’e yükseldi.

Açıklamada, hayatını kaybedenler arasında 118 çocuğun ve 79 kadının bulunduğu belirtilerek, sivil kayıpların boyutuna dikkat çekildi. Saldırıların başladığı ilk günlerde açıklanan verilerde can kaybının 968, yaralı sayısının ise 2 bin 432 olduğu ifade edilirken, aradan geçen sürede bilanço daha da ağırlaştı.

Bölgede devam eden çatışmaların etkisiyle sağlık altyapısının da ciddi şekilde zorlandığı belirtilirken, hastanelerde yoğunluk yaşandığı ve yaralıların tedavisinde güçlükler oluştuğu kaydedildi.

Uzmanlar, bölgede süren çatışmaların insani krizi derinleştirdiğine dikkat çekerken, özellikle çocuk ve kadın ölümlerinin artmasının uluslararası kamuoyunda endişe yarattığını ifade ediyor.

Öte yandan çatışmaların ne zaman sona ereceğine ilişkin belirsizlik sürerken, bölgedeki sivillerin güvenliği konusunda ciddi risklerin devam ettiği belirtiliyor.