Van'ın Başkale ilçesine bağlı Albayrak köyünde, Büyük Zap Vadisi'ne hakim bir tepede yer alan St. Bartholomeus Kilisesi, yüzyıllara meydan okuyan tarihi yapısıyla dikkat çekiyor. Kilise ve jamatun, aynı dönemde inşa edilmiş olup, en yaygın inanışa göre 4. yüzyılda Saint Bartholomeus'un mezarı üzerine kurulmuştur. Ancak, manastırla ilgili referans bilgiler, yapıların 13. yüzyıl sonu ile 14. yüzyıl başlarına tarihlendiğini göstermektedir.
Tarihi Dokusu ve Mimari Özellikleri
1457 tarihli bir el yazması kitabın kolofonuna göre, yapılar Başpapaz Kirakos tarafından dekore edilmiştir. Kaynaklar, kilise ve jamatunun 1651 yılında, Katogikos Philippe'nin desteği ve Vardapet Kirakos'un piskoposluğu döneminde, Osmanlı Devleti'ne bağlı Hakkari Beyi Hüsrev Şerif'in yönetimi altında onarımdan geçtiğini belirtmektedir. Günümüze ulaşan kilise ve jamatun, 17. ve 18. yüzyıl özelliklerini taşımaktadır. Ne yazık ki, manastır ve yapılar 1966 depreminde büyük hasar görmüştür.
St. Bartholomeus Kilisesi, doğu-batı doğrultusunda uzanan dikdörtgen bir alana inşa edilmiştir. Batı cephesinin ortasında anıtsal bir giriş bulunmaktadır. Üstten sivri kemerli bir alınlıkla vurgulanan portal, dikdörtgen çerçeve içinde, köşelerden sütuncelerle sınırlandırılmış, sivri kemerli bir girinti oluşturmaktadır. Bunun ortasında basık kemerli bir kapı açıklığı yer almaktadır. Asıl portal girintisinin alınlık kısmında, iki süvarinin mücadelesini tasvir eden kabartma dikkat çekmektedir. Üstteki alınlıkta ise, tanrı ve melekler tasvir edilmiştir. Tanrı, altı meleğin taşıdığı bir tahtta oturur vaziyette betimlenmiştir. Ayrıca, Tanrı'nın omuzlarında güvercinler, ayaklarının altında ise aslan figürleri bulunmaktadır.
Kare planlı jamatun, yanlardan karşılıklı olarak atılmış dört kemer üzerine oturan çapraz tonozla örtülmüştür. Kemerler dışındaki örtü günümüzde yıkılmış durumdadır. Buradan bir kapı aracılığıyla geçilen kilise, merkezi kubbeli ve haç planlıdır. Doğudaki apsis beş kemerli olup, yanlarında papaz hücreleri yer almaktadır. Merkezi kubbe ve haç kollarının örtüleri yıkılmış olup, dıştan yüksek bir kasnak ve konik bir külahla vurgulandığı eski fotoğraflardan anlaşılmaktadır. Yapının tamamında düzgün kesme taş malzeme kullanılmıştır.
Kilise ve jamatun kısmının bütün olarak ele alınmasının yanı sıra, batı cephesindeki portalde yer alan figürlü plastik, yapının en önemli özelliklerinden biridir.
St. Bartholomeus Kilisesi'ne Nasıl Gidilir?
St. Bartholomeus Kilisesi, Van'ın Başkale ilçesine bağlı Albayrak köyünde bulunmaktadır. Van merkezden Başkale'ye ulaşım sağladıktan sonra, Albayrak köyüne giden yol takip edilerek kiliseye ulaşılabilir. Kiliseye ulaşım için özel araç veya toplu taşıma araçları kullanılabilir.
