İran’da ekonomik krizle başlayan ve kısa sürede rejim karşıtı protestolara dönüşen olaylar, sınır kenti Van’da tedirginliğe yol açtı. ABD’nin olası askeri müdahale sinyalleriyle birlikte bölgede tansiyon yükselirken, Van’daki iş dünyası temsilcileri yaşanan gelişmelerin turizmden ticarete kadar birçok alanda olumsuz sonuçlar doğurabileceğine dikkat çekiyor.
İran’da ulusal para biriminin hızla değer kaybetmesi, artan enflasyon ve derinleşen ekonomik sorunlar 28 Aralık 2025’te başkent Tahran’da esnafın öncülüğünde protestoları tetikledi. Kısa sürede ülke geneline yayılan gösteriler, rejim karşıtı eylemlere dönüşürken güvenlik endişeleri de artış gösterdi. Protestoların büyümesi üzerine İran yönetimi internet erişimini ülke genelinde kısıtlarken, telefon hatlarında da ciddi kesintiler yaşanmaya başladı.
GÖSTERİLER ÜLKE GENELİNE YAYILDI
Tahran’ın yanı sıra Tebriz, Meşhed, Ahvaz, İsfahan, Şiraz, Kum, Yezd, Kirmanşah, Kirman ve Kereç gibi birçok kentte düzenlenen gösterilerde kamu binaları ve polis araçlarının ateşe verildiği bildirildi. İlk günlerde güvenlik güçlerinin müdahalesi sınırlı kalırken, eylemlerin yayılmasıyla birlikte göz yaşartıcı gaz ve saçma atan tüfeklerle müdahale edildi. Zaman zaman göstericilerle güvenlik güçleri arasında çatışmalar yaşandı.
Ekonomik belirsizlikten en fazla etkilenen kesimin esnaf olduğu belirtilirken, birçok şehirde kepenk kapatan işletmeler protestolara destek verdi. İnternet ve iletişim kesintileri ise hem ülke içindeki bilgi akışını hem de sınır hareketliliğini olumsuz etkiledi.
İRAN YÖNETİMİNDEN AÇIKLAMALAR
İran lideri Ali Hamaney, protestoların ardından yaptığı açıklamada ekonomik taleplerin meşru olduğunu kabul ederken, ülkeyi istikrarsızlaştırmaya yönelik girişimlere karşı sert tedbirler alınacağını söyledi. Dövizdeki yükselişi “dış güçlerin oyunu” olarak nitelendiren Hamaney, güvenlik konusunda geri adım atılmayacağını vurguladı.
Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan ise halkla diyalog kurulması yönünde talimat verdiğini belirterek, ekonomik sorunların çözümü için hükümetin sorumluluk alacağını ifade etti. Pezeşkiyan, halkın taleplerinin dikkate alınacağını söyledi.
ABD VE İSRAİL’DEN SERT MESAJLAR
ABD Başkanı Donald Trump, sosyal medya üzerinden yaptığı açıklamalarda İran yönetimini protestolara sert müdahaleden kaçınması konusunda uyardı. İran halkına destek mesajı veren Trump, gerekirse müdahale edebileceklerini dile getirirken, Starlink aracılığıyla İran’da internet erişiminin yeniden sağlanabileceğini de gündeme getirdi. İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu da İran’daki gelişmeleri yakından izlediklerini belirterek protestocuların “özgürlük mücadelesini” desteklediklerini açıkladı.
Amerikan basınında yer alan haberlere göre, Trump yönetimi İran’a yönelik olası askeri müdahale senaryolarını masaya yatırdı. Siber saldırılar, uydu destekli iletişim hamleleri ve sınırlı hava operasyonları olasılıklar arasında yer alırken, Pentagon’un bu tür bir müdahalenin bölgede daha geniş çaplı bir çatışmayı tetikleyebileceğinden endişe ettiği ifade ediliyor.
VAN EKONOMİSİ ALARMDA
TESİAD Federasyonu Van Şube Başkanı Şeref Gültepe, İran’da yaşanan gelişmelerin Van için ciddi riskler barındırdığını söyledi. Van’ın bir sınır kenti olduğuna dikkat çeken Gültepe, “İran’da yaşanacak iç karışıklık ya da olası bir savaş hali ilimize çok hızlı yansır. Turizm, ticaret ve sosyal hayat doğrudan etkilenir. Böyle bir senaryoyu kesinlikle istemiyoruz.” dedi. İran ile Van arasında yıllardır süren ticari ilişkilerin önemine vurgu yapan Gültepe, “İran’dan aldığımız ürünler ve İran’a sattığımız mallar bölge ekonomisi için hayati önemde. Bu ticaretin aksaması Van’ı ve Türkiye’yi olumsuz etkiler.” ifadelerini kullandı. ABD’nin İran ile ticaret yapan ülkelere yönelik ek gümrük vergisi ve yaptırım planlarının da bölge ekonomisini baskı altına aldığını belirtti. Gültepe, Orta Doğu’da barış ve istikrarın sağlanmasının yalnızca İran için değil, Türkiye ve özellikle sınır illeri için hayati önem taşıdığını vurgulayarak, gerginliğin bir an önce sona ermesi temennisinde bulundu.
Van Gelecek Partisi eski İl Başkanı Abdulhekim Karabıyık ise Türkiye’nin güneyinde Suriye’de yıllardır süren istikrarsızlığa dikkat çekerek, benzer bir sürecin İran’da yaşanmasının Van’ı doğrudan etkileyeceğini söyledi. İran ile 274 kilometrelik sınır hattına sahip olduklarını ve Kapıköy Sınır Kapısı’nın Van’a 80 kilometre mesafede bulunduğunu hatırlatan Karabıyık, İran’daki internet, elektrik ve su kesintilerinin günlük hayatı durma noktasına getirdiğini ifade etti. Karabıyık, resmi olmayan rakamlara göre yaşanan can kayıplarına da dikkat çekerek, çatışmaların bir an önce sona ermesi temennisinde bulundu. Bölgede artan belirsizlik sürerken, Van’daki iş dünyası ve siyasi çevreler gelişmeleri yakından izlemeye devam ediyor.
