Van Milletvekili Mahmut Dindar, Türkiye’de engelli yurttaşların yaşadığı erişilebilirlik, eşitlik, veri eksikliği ve kamu hizmetlerindeki yetersizliklere dikkat çeken üç kapsamlı soru önergesini Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığı’na sundu. Önergeler, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanı Mahinur Özdemir Göktaş tarafından yazılı olarak yanıtlanmak üzere iletildi.
1. Soru Önergesi: “Engelli Kamu Personeline Yönelik Ayrımcılık, Veri Eksikliği ve Erişilebilirlik Sorunları Derhal Giderilmelidir”
Dindar ilk önergesinde, BM Engelli Hakları Sözleşmesi’nin 20. yılı geride kalırken Türkiye’de hâlâ engellilere yönelik fırsat eşitliği sağlanmadığını, ayrımcılığın önlenemediğini ve kamusal alanlarda gerekli koşulların oluşturulmadığını ifade etti.
Önergede, kamu kurumlarında çalışan engelli personelin yardımcı hizmetler sınıfına sıkıştırılması, çalışma ortamlarının erişilebilir olmaması, idari kadrolarda engelli personel bulunmaması, veri eksikliği, WC ve rampa yetersizliği, kariyer ve yükselme süreçlerine erişimde engeller gibi pek çok başlık yer aldı.
Dindar, Bakanlığa şu soruları yöneltti: (Sorular aynı sırayla korunarak haber formatına uygun şekilde metne dahil edilmiştir.) Türkiye'de kamu alanında istihdam edilen toplam personel ile engelli personelin tüm demografik dağılımı nedir? 2026 yılında kamuda kaç engelli personel istihdam edilecektir? Engellilerin neden çoğunlukla yardımcı hizmetler sınıfında çalıştırıldığına dair bir çalışma var mıdır? Bu istihdam biçiminin kariyer ve yükselme süreçlerine engel oluşturup oluşturmadığı incelenmiş midir? Engelli kamu çalışanlarının karar alma süreçlerine katılımı için hangi adımlar atılacaktır? Kamu binalarının erişilebilir hâle getirilmesi için bir planlama var mıdır? Türkiye’de uygun rampası olmayan kamu işyeri sayısı kaçtır? Engelli kullanımına uygun WC’si olmayan kamu işyeri sayısı kaçtır? Zemin yönlendirmeleri ve sarı çizgiler açısından yürütülen çalışma var mıdır? Kamu sitelerinin erişilebilirliği için çalışmalar nelerdir? Engelli hakları konusunda hizmet içi eğitim alan personel sayısı kaçtır? Engelli çalışanlara yönelik ayrımcılığı önlemek için hangi mekanizmalar işletilmektedir? İşyerlerine erişim için engelli ulaşım servisleri hangi kurumlarda uygulanmaktadır?
2. Soru Önergesi: “Engelli Kadınların Cinsel Sağlık, Eğitim ve Şiddetten Korunma Hakları Güvence Altına Alınmalıdır”
Dindar’ın ikinci önergesi, engelli kadınların yaşadığı çok boyutlu eşitsizliklere odaklandı. Türkiye’de yaklaşık 10 milyon engelli bulunduğunu hatırlatan Dindar, engelli kadınların büyük çoğunluğunun eğitim, sağlık ve toplumsal hayata erişimde ciddi engeller yaşadığını belirtti. Önergede, engelli kadınların cinsel sağlık bilgisine erişememesi, ailelerin ve bakım verenlerin bilinçsizliği ve buna bağlı olarak cinsel istismar riskinin artması vurgulandı.
Bakan Göktaş’a şu sorular yöneltildi: Engelli kadınların ergenlik, gebelik, evlilik, cinsellik ve sağlık konularında erişebildiği eğitimler nelerdir? Engelli kadınların üreme hakları ve sağlıklı cinsellik bilinci için yürütülen çalışmalar nelerdir? Zorla evliliklere karşı hangi başvuru ve koruma mekanizmaları işlemektedir? 2025 yılında engelli kadınlara yönelik cinsel şiddet ve istismar vakalarının sayısı nedir? Bu suçlardan tutuklu/hükümlü kişi sayısı kaçtır? Engelli kadınların güvenli ve bağımsız yaşam kurabilmesi için hangi önlemler alınacaktır? 3. Soru Önergesi: “Erişilebilirlik Neden Hâlâ Sağlanmadı? Engelli Sayısı Neden Bilinmiyor?”
Dindar’ın üçüncü önergesi, Türkiye’de engellilere ilişkin veri eksikliğinin ve erişilebilirlik sorunlarının 20 yıldır çözülememesini gündeme taşıdı.
Dindar, BM Engelli Hakları Sözleşmesi’nin 26 ve 27. maddeleri kapsamında devletin rehabilitasyon, habilitasyon ve istihdam yükümlülüklerini yerine getirmediğini belirtti.
Bakanlığa yöneltilen sorular arasında şunlar yer aldı: Bakanlık binaları tüm engel gruplarına uygun mudur? Bakanlık internet sitesi ne zaman tam erişilebilir olacaktır? Uygun olmayan alanların erişilebilir hâle getirilmesi için takvim nedir? Kaç işaret dili tercümanı istihdam edilmektedir? Bakanlıkta engelli istihdam kotasının doluluk oranı nedir? Şube müdürü ve üstü kadrolarda kaç engelli personel vardır? Türkiye’de kaç milyon engelli bulunmaktadır, güncel veri var mıdır? Son 10 yılda iş kazası, trafik kazası, deprem, ev içi şiddet nedeniyle engelli kalan kişi sayıları nedir? Ulusal engelli veri sistemine kayıtlı olmayanlara sunulan hizmetler nelerdir? Engelli istihdam verilerinin 2011’den beri güncellenmemesinin gerekçesi nedir? Hangi bakanlıklar istihdam kotasını doldurmamıştır? 2025 yılında engelli rehabilitasyonuna ayrılan bütçe nedir? Erişilebilirlik mevzuatı neden uygulanmamaktadır? GSS primini ödeyemeyen engelli sayısı kaçtır? Engellilere yönelik ayrımcılığı ve sağlamcılığı önlemek için hangi adımlar atılacaktır?