Van’ın tarihî ve kültürel zenginliklerinden biri olan Şamran Kanalı, Aşağı Kaymaz Mahallesi’nden başlayarak yaklaşık 52 kilometre boyunca eski Van’a kadar uzanıyor. Şamran Kanalını Koruma ve Yaşatma Derneği Başkanı Erdem Güngör, kanalın başlama noktası olan Yukarı Kaymaz Mahallesi’ndeki Başet Dağı’ndan doğan suların Şamran Deresi ve Kırk Değirmenler bölgesinden geçerek Aşağı Kaymaz’da toplandığını ve yaklaşık 2700-2800 yıl önce Hoşap Çayı’na döküldüğünü aktardı.
“TURİZME KAZANDIRILABİLİR”
Güngör, Urartu mühendisliği harikası olan kanalın sadece doğduğu noktadan değil, Aşağı Kaymaz’dan inşa edilerek eski Van şehrine su sağladığını belirtti. “52 kilometre uzunluğunda ve öyle bir debi veriyor ki Van Kalesi’nin olduğu bölgeye kadar su ulaşıyor” dedi. Van Kalesi’nin UNESCO Geçici Dünya Mirası Listesi’nde yer aldığını ve eski Van şehrini besleyen Şamran Kanalı ile Kırk Değirmenler’in de bu listeye dahil edilmesi için çalıştıklarını ifade etti. 40 değirmenin 2700 yıllık tarihiyle dünyada benzerinin bulunmadığını vurguladı. Güngör, “Bu tarihi su yapılarının korunması ve restorasyonunun yapılması gerekiyor. Bakanlık ve Kültür Müdürlüğü ile de görüşmelerimiz oldu. Restorasyon, çevre temizliği gibi projeler yürütülüyor ancak suyun kanala verilmesi şart” dedi. Tarihî değirmenlerin çoğunun harabe durumda olduğunu söyleyen Güngör, sadece bir değirmenin faal olduğunu ve kendisinin de Değirmen Düzü Mahallesi’nde değirmen sahibi olduğunu belirtti. Kamulaştırma tekliflerini reddettiğini belirten Güngör, “2700 yıllık miras kolay satılmaz. Restore edilip farklı işlevlerle turizme kazandırılabilir” dedi.
“VAN’IN İÇME SUYU İHTİYACI ARTIYOR”
Kanalın en büyük sorunlarından birinin çevre kirliliği olduğunu anlatan Güngör, “Millet çöp atıyor, kanal kirleniyor. Ceza yaptırımları olmalı” diyerek temizliğin önemine dikkat çekti. Su kaynaklarının azalması ve ekolojik dengenin bozulduğunu vurgulayan Güngör, “Suyun içinde benekli alabalık, sazan, kurbağa, su tavuğu gibi birçok canlı vardı ancak şu anda hepsi yok oldu. Meyve ağaçları kurudu, tarım ve hayvancılık zarar gördü. İnsanlar susuzluk nedeniyle hayvanlarını satmak zorunda kalıyor” dedi. Van’ın su sorununa da değinen Güngör, “Van’ın içme suyu ihtiyacı artıyor, mevcut kaynaklar yetersiz kalıyor. Bahçesaray, Krom Çayı gibi alternatif su kaynaklarının değerlendirilmesi gerekiyor. Mesela Bahçesaray çıkışında gölet yapılıp su arıtılarak şehre verilebilir” diye konuştu. Van ve çevresindeki mahallelerin su ihtiyacının ciddi boyutta olduğunu belirten Güngör, “Cumhuriyet Mahallesi, Aşağı Kaymaz, Değirmen Düzü, Arpboyu, Köprüler, Gogan, Engel, Çiçekli ve Edremit tamamen etkilenmiş durumda. İnsanların meyve ağaçları kurudu, tarım durdu” dedi.
“TEHLİKELİ BİR DURUM”
Su kaynaklarının yanlış kullanımı ve borularla suyun alınması nedeniyle ekolojik dengenin ciddi şekilde zarar gördüğünü kaydeden Güngör, “Şamran kanalından alınan su borularla Van’a verildiği için kanal şu anda neredeyse kurudu. Su, doğal yatağında olmalı. Ayrıca Van’daki borulara daha fazla su pompalamak için başbulağın önü kesilmiş. Bu da tehlikeli bir durum” dedi. Son olarak, suyun azalmasıyla birlikte bölgedeki su kaynaklarının yönetimi konusunda acil çözümler gerektiğini vurgulayan Güngör, “Eğer bu sorunlar çözülmezse önümüzdeki 5 yıl içinde Van’da ciddi su sıkıntısı yaşanacak” diyerek yetkililere çağrıda bulundu.
