Van’ın asırlık mesleği sobacılık üretimi geçen yıllar içerisinde doğalgaz ve teknolojik aletlere karşı savaşsa da el emeği göz nuru çalışmalarıyla vatandaşların ilgisini çekmeye devam ediyor. Kış aylarında özellikle kırsal mahalleler için soba üretimi yapılan çarşıda, yaz aylarında ise başlayan piknik sezonu ile birlikte mangal ve semaver üretimi artış gösteriyor. Dededen babaya, babadan oğula geçen sobacılık mesleği tadilattan yeni üretime kadar hizmet vermeye devam ederken bu meslekte çalışacak ve meslek edinecek çırak sayısı da her meslekte olduğu gibi bu meslekte de düşmeye başladı. Sobacılık mesleği ve Sobacılar çarşısına ilişkin Yeni Doğu Gazetesine Konuşan esnaflar şehrin konumu haline gelen sokağın sanata kazandırılması ve kapalı bir pasaj haline getirilmesi gerektiğini söyledi.,
“KIŞIN SOBA İMALATI YAPIYORDUK, ŞİMDİ İSE SEMAVER VE MANGAL İMALATINA BAŞLADIK”
Mangal ve semaver sezonunun başladığını söyleyen imalatçı Ferdi Akcan, “Malumunuz havalar ısındı. Şu an üretimimiz kışın yaptığımız soba üretimi yerine yaz sezonuna uygun ürünlere yöneldi. Kışın soba imalatı yapıyorduk, şimdi ise yaz sezonu açıldığı için semaver ve mangal imalatına başladık. Görüldüğü gibi bunlar kendi yaptığımız mangallar. Bir de hazır gelen mangallar var. Kendi yaptığımız saç semaverler de mevcut. Ayrıca dışarıdan gelen çelik semaverler de bulunuyor. Mangal alırken dikkat edilmesi gereken bazı noktalar var. Sacının kalınlığına ve dayanıklılığına dikkat edilmeli. Ayrıca kör olmamalı, yani bazı mangallar yanmıyor, buna dikkat edilmeli. Genelde malzeme kalitesine bağlı olarak paslanma durumu da olabiliyor. Bunun için, mangal kullandıktan sonra biraz soba boyasıyla boyanarak paslanması engellenebilir. Şu an günlük yaklaşık 40-50 adet mangal, 10-15 adet semaver üretiyoruz. Piknik ve eğlenceye düşkün, keyfine önem verenler için bu ürünlere olan ilgi nasıl? Yoğunluğumuz daha yeni yeni başladı diyebiliriz çünkü havalar yeni yeni ısınıyor. 2-3 gündür hava sıcak, ondan önce kar vardı, hava soğuktu. İnsanlar daha yeni rağbet göstermeye başladı” dedi.
“ELEMAN BULMAKTA ZORLANIYORUZ”
Geçen yıllar içinde mesleği icra ettirecek çırak veya personel bulamadıklarını aktaran Akcan, “Ayrıca ham madde temininde de sıkıntı yaşıyoruz çünkü fiyatlar çok yüksek. Bu işi geçim kaynağı olarak sürdürüyoruz. Ben 22 yıldır bu sektörün içindeyim, çocukluğumdan beri bu işi yapıyorum. Bizim işin zorluğu, her şeyin el emeğiyle yapılıyor olması. Makine kullanmıyoruz, tüm ürünleri el emeğiyle üretiyoruz. Bu yüzden üretim biraz zahmetli ama Allah’a şükür ekmek paramız çıkıyor. Çarşı konumuna gelen bu sobacı bölgesinde bir yenileme ya da destek olursa güzel olur. Özellikle belediyemizin bu konuda adım atması lazım. “Sobacılar Çarşısı” adıyla bir pasaj olsa, daha da güzel olur diye düşünüyorum” diye konuştu.
“YAZ SEZONUMUZ OLDUKÇA HEYECANLI VE HAREKETLİ GEÇİYOR”
Yaz aylarında üretimini yaptıkları semaver ve mangal ürünleriyle aile geçindirdiklerini belirten Metin Akçan isimli Sobacı esnafları, “Zaten 12. aydan sonra soba sezonumuz kapanıyor. Yazlık sezonumuza hazırlık yapıyoruz. 12. Ayda 4 veya 5 aya kadar semaver, mangal, özel istek üzerine mangallar, büyük semaverler... Onların hazırlığını yapıyoruz. Yazın da bunları satışa sunuyoruz tabii. Hem toptan satıcılarımız var hem perakende dükkânımızda satıyoruz. Yaz sezonumuz oldukça heyecanlı ve hareketli geçiyor. Çok şükür işlerimiz iyi, Rabbime binlerce kez şükür, işlerimiz devam ediyor. Karnımız doyuyor, biz de böylece devam ediyoruz” ifadelerini kullandı.
ÖZELLİKLE BU YIL FİYATLAR NE DURUMDA?
Bu yıl ürün fiyatlarında artış olduğunu kaydeden Akcan, “Tabii ki her şeyin fiyatı arttığı gibi bunlarda da artış oldu. En küçük semaverlerin fiyatı 500 liradan başlıyor. Küçük mangalların da en ekonomik olanları 300 liradan başlıyor. Yani bugün bir kişi bir semaver ve bir mangal almak istese, tüm aparatlarıyla birlikte en az 1500 lirasını gözden çıkarması gerekiyor” ifadelerine yer verdi.
BU İŞİN ZORLUKLARI NEDİR? ÖZELLİKLE ÇIRAK BULABİLİYOR MUSUNUZ?
Yıllardır bu sektörün içindeyim. Artık hayat dijitalleşiyor. Her şey makinadan çıkıyor. Biz de buna göre hareket ediyoruz diyen Akcan, “Kendi imkânlarımızla yapabildiklerimizi yapıyoruz, yapamadıklarımızı ise hazır alıp sipariş geçiyoruz. Maraş’tan, Kayseri’den, Antep’ten, Urfa’dan... Daha çok fabrikalaşmış yerlerden siparişlerimiz geliyor. Eskilerimiz hep bahseder. Derlerdi ki; çırak verildiği zaman babası gelir cebimize biraz para koyardı, “Al ustam, senin yanında kalsın, meslek öğrensin, soytarı olmasın,” derdi. Okumayan, haylazlık yapan çocuklara meslek öğretilsin istenirdi. Ama şimdi öyle bir şey yok. Gençler geliyor, işi ya da parayı beğenmiyor, ertesi gün çıkıp gidiyor. İş imkânları fazla olduğu için bizim iş biraz daha ağır, daha zahmetli. Bu yüzden çırak bulmakta zorlanıyoruz” dedi.
SOBACILAR ÇARŞISI VAN’DA ÖNEMLİ BİR YER HALİNE GELDİ
Sobacılar çarşısının ilgiye ve yeni çalışmalara ihtiyacı olduğunu söyleyen Akcan, “Bugün başka memleketlere gidiyoruz; Diyarbakır’da, Antep’te, Ankara’da ya da İstanbul’da hep böyle sadece ismi kalmış esnafların bulunduğu yerlere güzel pasajlar yapılıyor. O pasajlarda insanlar geçmişi hatırlıyor, alışveriş yapıyor. Hepsi düzenli, temiz ve korunaklı alanlar. Yağışta sıkıntı yaşanmıyor. Van’da da Peynircilik Çarşısı, Sakatatçılar gibi alanlar örnek alınarak böyle bir proje yapılabilir. Hediyelik eşya, semaver, mangal gibi Van’a özgü ürünlerin satıldığı düzenli bir alan olursa, hem biz esnaf rahat ederiz hem Van için güzel bir kazanım olur” şeklinde konuştu.
